Zwichnięcie rzepki (łac. luxatio patellae) to schorzenie stawu kolanowego, które dotyczy wielu małych ras, w tym pinczera miniaturowego. Choć często bywa bagatelizowane, może prowadzić do przewlekłego bólu, kulawizny, a nawet zmian zwyrodnieniowych stawu.
Największym błędem jest uznanie, że „to u małych psów normalne”. Nie jest. A jeszcze większym – rozmnażanie psów z tą wadą.
Czym jest rzepka i jaka jest jej rola?
Rzepka (łac. patella) to mała, trójkątna kostka znajdująca się w ścięgnie mięśnia czworogłowego uda.
Jej zadaniem jest:
- stabilizacja ruchu stawu kolanowego,
- zwiększanie siły mięśni prostujących kończynę,
- ochrona stawu przed przeciążeniem.
Prawidłowo ułożona rzepka przesuwa się w bruździe na kości udowej (tzw. kresie bloczkowej).
Kiedy jednak z tej bruzdy się wysuwa – mówimy o zwichnięciu rzepki.
Na czym polega zwichnięcie rzepki?
Zwichnięcie rzepki może mieć różny stopień nasilenia – od niewielkiego przeskakiwania do całkowitego wysunięcia się rzepki i utraty stabilności stawu.
Wyróżniamy dwa główne kierunki zwichnięcia:
- przyśrodkowe (medialne) – rzepka przemieszcza się do wewnątrz (typowe dla małych ras, w tym pinczera miniaturowego),
- boczne (lateralne) – rzepka przesuwa się na zewnątrz (częstsze u dużych ras).
Objawy zwichnięcia rzepki
Początkowo objawy mogą być dyskretne i łatwe do przeoczenia.
U psa można zaobserwować:
- przerywaną kulawiznę jednej tylnej kończyny,
- chwilowe „podskakiwanie” lub uniesienie łapy,
- sztywność po odpoczynku,
- niechęć do dłuższych spacerów lub schodzenia po schodach.
W cięższych przypadkach dochodzi do utrwalonego zwichnięcia – pies stale kuleje, staw ulega zwyrodnieniu, a mięśnie uda zanikają.
Przyczyny i podłoże genetyczne
Zwichnięcie rzepki u pinczerów miniaturowych ma głównie charakter dziedziczny.
Predyspozycja wynika z:
- zbyt płytkiej bruzdy kości udowej,
- nieprawidłowego ustawienia osi kończyny,
- nieprawidłowego napięcia mięśni czworogłowych,
- wrodzonych deformacji kości udowej lub piszczelowej.
Czynniki środowiskowe (np. śliska podłoga, nadwaga, urazy) mogą pogłębiać problem, ale nie są jego przyczyną pierwotną.
Dlaczego badania hodowlane są kluczowe?
Rozmnażanie psów bez wykonania badań ortopedycznych prowadzi do utrwalania wad w populacji.
Pinczer miniaturowy jest rasą, w której zwichnięcie rzepki występuje częściej niż przeciętnie, dlatego odpowiedzialni hodowcy powinni:
- wykonywać badanie ortopedyczne stawów kolanowych (z oceną stopnia luxacji, od 0 do 4),
- dokumentować wyniki w książeczce zdrowia lub w systemie ZKwP,
- dopuszczać do hodowli wyłącznie psy ze stopniem 0/0 lub 0/1,
- wykluczać z rozrodu osobniki z wyraźną niestabilnością stawu.
Kupujący mają pełne prawo poprosić o potwierdzenie wyników badań – to element odpowiedzialnego wyboru.
Stopnie zwichnięcia rzepki (według klasyfikacji ortopedycznej)
| Stopień | Opis kliniczny | Objawy |
|---|---|---|
| 0 | Brak zwichnięcia | Rzepka stabilna |
| 1 | Rzepka daje się ręcznie zwichnąć, ale wraca na miejsce | Zazwyczaj bezobjawowo |
| 2 | Rzepka często sama przeskakuje | Okresowa kulawizna |
| 3 | Rzepka stale zwichnięta, ale można ją odprowadzić | Stała kulawizna, ból |
| 4 | Rzepka stale poza bruzdą, nie daje się odprowadzić | Deformacja kończyny, zanik mięśni |
Diagnostyka
Rozpoznanie zwichnięcia rzepki opiera się na badaniu klinicznym wykonanym przez lekarza weterynarii ortopedę.
W razie wątpliwości stosuje się:
- badanie RTG kończyn tylnych,
- ocenę osi kończyny,
- w trudniejszych przypadkach – badanie tomograficzne (CT).
Leczenie
Wybór metody leczenia zależy od stopnia zaawansowania.
- Stopień 1–2: często wystarcza rehabilitacja, masaże, kontrola masy ciała i wzmacnianie mięśni.
- Stopień 3–4: wymaga leczenia chirurgicznego – pogłębienia bruzdy kości udowej, rekonstrukcji więzadeł i ustawienia osi kończyny.
Po operacji kluczowa jest rehabilitacja – bez niej nawet najlepszy zabieg nie przyniesie oczekiwanego efektu.
Zapobieganie
Choć zwichnięcie rzepki ma podłoże genetyczne, można ograniczyć jego skutki poprzez:
- utrzymanie prawidłowej masy ciała psa,
- unikanie śliskich powierzchni w domu (panele, płytki),
- regularne spacery na różnych podłożach,
- kontrolę u ortopedy minimum raz w roku.
Najważniejszym elementem profilaktyki pozostaje jednak odpowiedzialna hodowla – tylko psy bez wad powinny być rozmnażane.
Pinczer miniaturowy a odpowiedzialny wybór hodowli
Wybierając szczenię tej rasy, należy zwrócić uwagę nie tylko na wygląd rodziców, ale przede wszystkim na dokumentację zdrowotną.
Odpowiedzialny hodowca udostępni:
- wyniki badań rzepek,
- badania oczu
- badania genetyczne na choroby charakterystyczne dla rasy
- informacje o rodowodzie i zdrowiu przodków.
Kupowanie psa „z ogłoszenia” lub od osób, które nie badają swoich psów, przyczynia się do pogłębiania problemu w rasie.
Prawidłowa selekcja to najlepsza forma troski o przyszłość pinczera miniaturowego.
Zwichnięcie rzepki to schorzenie, którego można uniknąć, jeśli hodowla prowadzona jest odpowiedzialnie.
Wybierając psa po przebadanych rodzicach, chronisz nie tylko własnego pupila, ale również całą rasę.
Zdrowy pinczer miniaturowy to pies żywiołowy, sprężysty i pełen energii – taki, jaki został stworzony przez naturę i dobrych hodowców, a nie przez przypadkowe skojarzenia.
